على زمانى قمشه اى

211

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

و روز سوم در خوانسار ، نگارنده دو مقاله يادشده را به نگارش آورد و در روز دوم در اصفهان درباره آنها به ايراد سخن پرداخت . رساله هندسه ( شبهه طفره ) در مجله آينه پژوهش شماره 55 ، 56 به چاپ رسيد و مقاله هبوط الحجر كه نگارنده از آن با عنوان « سقوط آزاد اجسام » ياد كرد در مجلهء انديشه و انديشمندان شماره 82 ويژه كنگره خوانسارى چاپ شد ، و به نظر رسيد در اينجا نيز آورده شوند : نگاهى به رسالهء هندسهء آقا حسين خوانسارى ( ره ) آقا حسين خوانسارى ( 1099 / 1098 - 1019 / 1016 ق ) از برجسته‌ترين دانشمندان فنون حكمت ، رياضى ، فقه ، اصول و هندسه ، و از شاخص‌ترين چهره‌هاى ذوالفنون بشمار رفته است . رسالهء هندسه او از ژرف‌ترين رساله‌هاى هندسى است كه اين انديشمند بزرگ در آن به بررسى و پژوهش يك شكل از اشكال هندسى پرداخته و نظر تيز او انديشهء بلند بسيارى از انديشمندان را هدف قرار داده و با تيغ تيز نقد به تشريح استادانه و موشكافى ماهرانه نشسته است . با نگاهى به اين رساله صدق گفتار ما به‌ويژه براى پارسىزبانان به منصّه ظهور خواهد رسيد . آقا حسين - قدس سره - در رسالهء پيش‌گفته سخن را از اينجا آغاز مىكند : در اصول هندسه و حساب ثابت است كه هرگاه خطى خارج از دايره بر نقطه‌اى از محيط دايره مماس شود و قطرى از دايره نيز بر همان نقطه عمود باشد چنين داريم : 1 . زاويهء قائمهء كليّى ؛ يعنى زاويه ( ا ، ب ، ج ) در شكل زير .